Tesla Ordua, 106 irratsaioa

Kaixo Balkanetako musikariok!

Gaurko programarekin, irailaren arterako oporrak hartuko ditugu, beraz, bi hilabete pasako duzue programa hau entzun gabe.

Esloveniarekin hasi gara. Esloveniak bere Estatu-eguna ospatu du azkeneko egun hauetan, baina bertako partidu nagusiak, Esloveniako Alderdi Demokratikoak (oposizioan egon arren) kartel oso polemiko batekin ospatzea erabaki du. Gerora Errumaniara egin dugu salto, eta Errumaniako Gobernuaren aurkako zentsura mozioaz hitz egin dugu.

Hurrengo herrialdea Albania izan da. Azkenean Udal hauteskundeak burutu egin dira, eta giroa lasaia izan da, oposizioak boikota egin badu ere. Beraz, Gobernuan dagoen Alderdi Sozialistak irabazi ditu hauteskundeak. Gertakizun hauen inguruan, Albaniako lehendakari Ilir Meta jaunak oso gogor hitz egin du Soros oligarkaren aurka. Albaniatik Serbiara egin dugu gero, eta hango argi-konpainia batzuen esternalizazio polemikoaz aritu gara, antza denez, Gobernuaren inguruko pertsonen esku utzi baitituzte konpainiok (edo hori salatu du oposizioak).

Montenegrora egin dugu salto. Aurreko programan komentatu genuena, erlijioen inguruko legea eta honen aurreko Serbiar Eliza Ortodoxoaren legearekiko beldurrak komentatu ditugu. Bestetik, Montenegroko Errepublika Sozialistako lehendakari ohia, Momir Bulatović hil egin da, eta berri hau Montenegroko azken hamarkadetako politikari buelta bat emateko baliatu dugu.

Azkenean Kosovoko krisiaren larriagotzea ekarri dugu. Azkenengo berria, Kosovok, Serbiako edozein funtzionari bertan sartzea debekatzeko erabakia izan da.

Eta orain bai, hondartzara goaz, bagoaz, bagoaaaaaaaaaz!

Entzun gure programa hemen:

tesla-ordua ikurra

Advertisements

Tesla Ordua: 105 irratsaioa

VidovdanKaixo, Balkanetako loretxook!

Gaurko programa Vidovdan, Serbiar Herriaren Egunaren bezperan egin dugu. Vidovdan ekainaren 28an ospatzen da, egun horretan Kosovoko Bataila handia eman zelarik Serbiaren eta Otomandar Inperioaren inguruan. Hala ere, egun hori aurretik ospatzen zen, naturari lotutako herri-sinesmenen egun moduan, eta Kosovoko batailak egin zuen egun nazional. Egun horren “eraikuntzaren” inguruan hitz egin dugu.

Segituan, Balkanen periferiari buruz hitz egin dugu: Zipren Dimitrios Kristofias lider komunsita historikoa hil egin denaz eta Istanbulgo Udal hauteskundeez. Hemen alderdien eta Erdoganen politikaz hitz egiten hasi gara, baina gero Turkiak (batez ere turkiar islmismoak) Bosniarekin duen harremanaz hitz egiten bukatu dugu.

Gerora Kosovoz hitz egin dugu, Pristinan gertatzen ari diren manifestazio berriez, eta baita ere, serbokosovar errefuxiatuak Kosovora itzultzearen inguruan Kosovoko ministro batek egin dituen komentario negatiboak ere hizpide izan ditugu. Gero ondora joan gara, Albaniara, eta hango krisiaz hitz egin dugu: auzitegiek esan dute lehendakariak ezin dituela Udal hauteskundeak bertan behera utzi (joan den astean esan zuen hala egingo zuela).

Bukatzeko, Montenegroko Gobernuak atera nahi duen erlijio-lege berriaren inguruan hitz egin dugu.

Entzun gure programa hemen:

Tesla Ordua, 104 irratsaioa

tesla-ordua ikurraKaixo Balkanetako tronpeta-joleok!

Gaurkoan krisi politiko ezberdinez hitz egin dugu. Lehenik eta behin, Viktor Orbánen Gobernuak Hungarian hezkuntza publikoaren lege berria atera du. Bere helburua hezkuntza publikoa indartzea da, baina horrek oposizioa (Jobbik ultraeskuindarrak, besteak beste) “komunista” deitzea ekarri dio.

Bestetik, zeinbait krisi politikoen inguruan ere hitz egin dugu, hala nola Albanian Ilir Meta lehendakariak –Auzitegi Konstituzionala jardunean ez dagoelako- tokiko hauteskundeak atzeratu ziana, eta Gobernuak hori “legez kanpokotzat” jo izana, eta Errumanian oposizioak Gobernua sozialdemokrataren kontrako zentsura mozioa ezarri izana. Bestetik, Europar Batasunak Albania eta Ipar Mazedoniaren sarrera-negoziazioak atzeratzea erabaki du.

Kosovoko krisira egin dugu salto gero. Bertan, Hashim Thaci lehendakariak esan du ez duela serbiar produktuen kontrako zerga berezia kentzeko asmorik. Baita ere esan du “Kosovo ez da Katalunia eta Espainia ez da Serbia”, mugimendu independentista katalanarekin distantziak markatuz. Kosovorekin jarraituz, han ijitoen komunitateak egin dituen diskriminazioaren kontrako salaketak ere aipatu ditugu.

Albaniarrekin jarraituz, kultura albaniarrari hurbilketa txiki bat egin diogu; Ramon Sanchez Lizarralde euskal herritarraren figura aipatuz. Sanchez Lizarralde, PCE-ML alderdiko kide izaki (alderdi horren argitaletxearen buru ere izan zen), Albaniara alderdi horrek eta Albaniako Alderdi Komunistak zuten harremana medio iritsi zen, eta han geratu zen bizitzen eta lanean. Hainbeste murgildu zen albaniar kultura, ezen albaniar filologia ikasi zuen Tiranako Unibertsitatean, eta albaniar idazle handienak (Ismail Kadaré tartean) gaztelaniaz jarri zituen, bere itzulpenengatik hainbat sari irabaziz.

Azkenik kirolen inguruan hitz egin dugu. Roland Garroseko emaitzak ez dira guk esperotakoak izan. Azkenik, futbola izan dugu mintzagai: Velež Mostar Bosnia-Herzegovinako Lehen Mailara itzuli da, eta bestetik, Vojvodinako Tavankut herrian gutxiengoei errespetuaren eta herrien arteko adiskidantzaren alde jokatutako partidaz ere hitz egin dugu.

Entzun gure programa hemen:

Tesla Ordua, 103 irratsaioa

Kaixo balkaniar kafezaleok!!

Gaurkoan hiru ardatz izan ditugu gure irratsaioan, baina lehenik eta behin, NATOren Serbiaren kontrako erasoaren bukaeraren 20. Urteurrena ospatzen zenaz hitz egin dugu. Bill Clinton eta Madeleine Albright izan dira Pristinan Hashim Thaci Kosovoko lehendakari eta orduko UÇKko komandantearekin, zeinak “Kosovo munduan dagoen herrialderik europarzaleena eta estatubatuarzaleena” dela esan du.

Kosovoko egungo krisiari dagokionez, berriz atzera egin dute negoziazioek. Alde batetik Thacik esan du Kosovo Albaniarekin batzeko erreferendum bate deitu duela, eta Vučićek “jada gehiegi itxaron dugu” esan du. Bestetik,  New Yorken NBEren Segurtasun Kontseiluaren aurreko bilkuran Ivica Dačić Serbiako kanpo ministroa eta Vlora Çitaku Kosovoko AEBren aurreko enbaxadore izan dira. Bien arteko elkarrizketak ez du fruitu onik izan. Kosovori buruz AEBko senatari Tim Burchettek esandakoak ere gogoraratu ditugu, serbiarrak “zabor-meta” deitu baititu.

Bigarren blokea, Balkanetako krisi politikoei buruzkoa izan da. Albanian, Gobernuan dagoen Alderdi Sozialistak Ilir Meta lehendakariaren aurkako zentsura-mozioa aurkeztuko duela iragarri du. Montenegron Milo Djukanovićek serbiar elizaren kontrako kanpaina hasi du, eta Montenegroko Parlamentuak, “Estatuko sinboloak erasotzea” zigortu du. Sinbolo hauen artean ereserkia dago, oso iragan iluna duena. Serbiari dagokionez, Miguel Fernandez Ibañez kazetariak GARAn atera dituen erreportai batzuk izan ditugu mintzagai.

Hirugarrena, errebisionismo historiakoari buruzkoa izan da. Hemen bi gai jorratu ditugu: alde batetik Zagrebeko enparantza nagusian Holokaustoaren biktimen omenezko monumentu handi baten proiektua. Bai oposizioak eta bai komunitate judutarrak monumentu hau salatu dute abstraktuan hitz egiten duelako eta Kroazian hildako judutarrak edo kroaziar kolaborazionisten papera aipatzen ez duelako. Bestetik, Bosnia-Herzegovinako ministro ohi batek, Reuf Bajrovićek, partisanoen borrokaren “bihotza, Kroazia eta Bosnia izan zirela; eta Serbiak ez zuela apenas paperik izan” esan baitu. Zulo asko zitu esaldi horren egiak, eta horri ere heldu egin diogu.

Entzun gure programa hemen:

Tesla Ordua, 102 irratsaioa

tesla-ordua ikurraKaixo Balkanetako kafe-hartzaileok!

Gaurkoan, arazo nagusiak, batez ere Kosovo eta Kroaziaren inguruan izan ditugu. Pasa den asteko krisiaren ondoren, Ana Brnabić Serbiako lehen ministroak, Kosovoko agintariei buruz, UÇKren iragana gogoan, “Basoetatik atera den jendea” dela esan, du. Adierazpenok, zenbait lider kosovarrek albaniarren kontrako irain bezala hartu dituzten. Kosovoko Gobernuak Brnabići lurralde horretan sartzea debekatu dio, eta bestetik Hashim Thaci lehendakariak Serbiar Udalerrien Mankomunitatea martxan jarriko ez duela iragarri du, Bruselan Pristinak eta Belgradek adostu zutena puskatuz. Honek bi Gobernuaren arteko elkarrizketa inoiz baino toki okerragoan jarri du, nahiz eta Ivica Dačić Serbiako kanpo ministroak “elkarrizketa berpizten ari dela” esan asteazkenean.

Kroaziaren ingurukoa izan da bigarren berria. Zagrebeko Novosti aldizkariak Ruža Tomašić eurodiputatuaren iragan faxista argitara atera du, Tomašić 80. hamarkadan Kanadako kroaziar diasporaren parte zenekoa da iragan hori, baina egun eskuin muturreko alderdi baten eurodiputatua da. Tomašićek gertakari larri hauen inguruan ustasha mugimendua zuritzeko egin dituen adierazpenez, Tudjmanen garaitik populazioaren zati handi batean hedatu direnez hitz egin dugu; errebisionismo historikoa izpiritu kritikoz aztertu behar dela uste baitugu.

Beste berri batzuen artean, Bosnian Gobernua osatzeko aritmetikak darrai. Bestetik, esan beharra dago Freedom House AEBtako eragin-zentruak esan du Serbian prentsa-askatasunak behera egin duenean, hain zuzen ere NATO Montenegron (Budva hirian) biltzen ari zela. Paradoxa hori ere komentatu dugu, eta NATOz ari garela, lehen aldiz, Greziako hegazkinek Ipar Mazedoniako zeruan patruilatu izanaz ere aritu gara.

Aste honetan, zientziak Balkanen eta Euskal Herriaren arteko loturak estutzeko aukera ere ikusiko dugu, ostiralean, Gordana Siljanovska-Petreska zientzialari mazedoniarrak kimika arloko doktorego-tesia aurkeztuko baitu Donostian, EHUren aldetik.

Azkenik, kirolei egin diegu tartea; Primož Roglič esloveniarraren Giroko ibilbidea eta Novak Djokovićen Roland Garroseko jarduna izan ditugu beste berri batzuen artean.

Entzun gure programa hemen: 

Tesla Ordua, 99 irratsaioa

tesla-ordua ikurraKaixo Balkanetako ibaitxook!

Gaurkoan berri askorekin etorri gara, eta ez soilik Tiranan eta Belgraden izan diren protestak, edota Kosovoren inguruko negoziazioak, hauei buruz ere aritu bagara ere (berri interesgarri bat izan dugu hemen, izan ere AEBk Kosovori esan dio “gerra kriminalak” ez dituela Kosovoko gobernuan onartuko; eta AEB eta Kosovoren arteko ika-mika hauek albiste berria dira). Berri gehiago ere baditugu.

Berri hauetako bat Montenegron gertatutakoa da. ESLAk Montenegro “demokraziarako aurrerapenean eredugarria” dela esan du. Berri nahiko bitxia, batez ere kontutan hartzen badugu aste honetan oposizioko bi lider, Andrija Mandić eta Milan Knežević bost urteko kartzela-zigorraz zigortu dituzte. Kuriosoa “demokrazia eredugarri” batean…

Bestetik, Patxi Aita Santuan Balkanetara egin duen bisitaldiari buruz ere aritu izan gara. Ipar Mazedonia eta Bulgaria bisitatu ditu (Ipar Mazedoniaren kasuan, lehen aldia da herrialdea independente denetik Aita Santuren batek bisitatzen duena). Bestetik, II Mundu Gudan zehar Zagrebeko kardinal izandako eta gero Jugoslavia Sozialistako epaitegiek zigortutako Alojzije Stepinac kardinala santu egitearen kontra agertu da. Kroaziar nazionalistek eta kroaziar Eliza Katolikoak Stepinac ikur bezala dute, baina kontutan hartu beharra dago erregimen faxistarekin kolaboratu zuela.

Memoria historikoa ere pixka bat landu dugu. Izan ere, maiatzaren 9an, Garaipenaren Egunean, Kroaziako lehendakari Kolinda Grabar-Kitarović, Bleiburgera joan zen, partisanoek hildako “Kroaziar iheslariak” (asko eta asko faxistak) omentzera. Bleiburg, kroaziar diaspora faxistan ikur bat izan zen, eta irakurketa desitxuratuak egiten zituzten, bai zenbakiak handituz, eta bai han “komunistek kroaziarrak hiltzen zituzten” bezalako irakurketak plazaratuz (han atxilotutakoak edota hildakoak faxista izatearren baino etniagatik hilko bazituzten moduan). Kroazia independente berriko agintarien, Bleiburg Jasenovacen pare ezarri nahi zian dute, bai “komunismoa eta faxismoa parekoak dira” ideologiari men eginez, eta bai ustashen krimenak erlatibizatuz. Hor kokatu dugu Grabar-Kitarovićen bisita, probokaziotzat jo duguna.

Azkenik, kirolen inguruko berriekin bukatu dugu. Hemen nagusiki, Joseba Vivanco kazetariak GARAn Belgradeko Partizani buruz ateratako artikulu batez hitz egin dugu, Partizan taldearen historia kontatzen duena. Bestalde, (gizonezkoen) Italiako Giroan, Primož Roglič esloveniarra sailkapen nagusiko lehen postuan dugula aipatu dugu.

Entzun gure programa hemen:

Tesla Ordua: 95 irratsaioa

tesla-ordua ikurraEgun on, Aste Santu ortodoxoaren jarraitzaileok!

Gu ere ortodoxian murgildu garenez, aste honetako irratsaioa inoiz baino motzagoa izan da, eta hortaz ohartarazi behar zaituztegu: programa honek soilik 50 minutu irauten du.

Lehen gaia, Mirjana “Mira” Marković, Slobodan Milošević Serbiako presidente ohiaren alarguna, Moskun hil izana izan dugu. Askok, modu pixka bat matxistan, Marković Serbiako “Itzalpeko botere” moduan karikaturizatu izan dute, Serbian benetako botere maltzurra bera zelakoan. Guk hemen ordea, Markovićen pentsaera eta Moskun zergatik erbesteratu zen azalduko dugu, eta horrez bidez 90 hamarkadako Serbiara pixka bat hurbilduko gara.

Kosovoren gaineko negoziazioen inguruan ere aritu izan gara. Aste honetan, Serbiako lehendakari Aleksandar Vučićek Ipar Kosovko udalerrien gaineko “Burujabetza bikoitza” edo “Koburujabetza” albanoserbiarra proposatu edo onartu izana ukatu du. Bestetik, kanpo ministro Ivica Dačićek Vučić bera eta Ana Brnabić lehen ministroa Prištinako Gobernuarekin Berlinen batzeko “presionatuak” izan direla aipatu du, bilkura hori egingo denaren inguruan zalantzan utziz. Beste aldetik, Gobernu albanokosovarrak “Serbiak egindako krimenak ukatzea” legez zigortzea ahalbideratuko duen lege bat aterako duela iragarri du (gogoan izan behar dugu Kosovoko Gobernuaren arabera, NATOren bonbaketa “serbiar genozidioa” ekiditeko izan zela). 1999ko guda-krimenez ari garela, Neven Djenedija deitutakoserbiar herritar batek AEBko Defentsa Ministerioa hackatu eta krimenen argazki esklusiboak atera dituela ere esan dugu. Horietako krimen bat, aste honetan gertatu zenetik 20 urte betetzen dituena da: NATOk Djakovica herrian 75 errefuxiatu albanokosovar hil zituenekoa. Krimen hori ere gogoratu dugu.

Gudez ibili izan garela, Kosovoko guda beraz, Serbiak Rajko Kozlina serbiar soldadua 15 urteko zigorraz atxilotzea aipatu izan dugu, Kosovoko gudan zenbait albaniar zibil hiltzearren. Bestetik, Bosnia-Herzegovinako Estatu-epaitegi batek, Bosniako Armadako Atif Dudaković jenerala auziperatu du, 300 zibil serbobosniar hil zituela leporatuta.

Aipatu dugun beste gai bat Belgradeko Vučićen aurkako protestak dira. Hauek inoiz baino indar handiagoa hartu zuten azken larunbatean. Protestako alderdiak batzen dituen Serbiaren Aldeko Aliantzako lider guztiek hitz egin zuten, baina beste behin ere, Vučić kanporatzeaz haratago programa bateraturik ez dutela agerian utzi dute. Bestetik, Gobernuari, protestara gerturatzeko oztopoak jartzeko tanpatxoak erabili izana leporatu diote (adibidez autobus publikoak murriztea). Protesta hauen aurrean, SNS Gobernuko-alderdiko ordezkariek gau-beila egin dute, Gobernuaren arabera “Estatu-kolpe posible bat ekiditeko”.

Berri txikiagoen artean, Korrika dela eta, Korrikaren lekukoa eraman izan duten jugoslaviarrak, Bosnia-Herzegovinan hauteskundeak pasa eta 6 hilabete ostean Gobernua eratzear egon daitekeela, Ivica Dačić serbiar kanpo ministroak Errusiarekiko egin dituen adierazpen oso lagunkoiak eta Venezuelan Montenegroko mafiako kapo handietako bat kokaina Europara ekarri nahi izatean atxilotu izanaz aritu gara.

Entzun gure programa hemen: