Tesla Ordua (29 irratsaioa)

Kaixo partisanook!

JugoslaviaGaur, apiril kaotiko baten ostean, Tesla Orduaren 29 irratsaioa egin dugu. Maiatzaren 9an egin dugun irratsaio honek,  nola ez Garaipen Antifaxista izan du hizpide. Honen bidez, Herri Askapen Gudan (Naradna Osloboditelna Borba), Josip Broz Titoren pean jugoslaviar partisanoek Alemania naziaren eta tokiko kolaboratzaileen aurka 1914-1945 artean egindako borrokan, izan ziren gertaera batzuk deskribatu ditugu: Armada partisanoaren eboluziotik, bertan emakumeek izandako paperera, honen beso politikoaren (Herri Frontea-Narodni Front) eta Alderdi Komunistaren paperetik eta zibilen kontrako masakretik pasatuz. Azkenik, 94 urteko partisano ohi Petar Matići buruz hitz egin dugu.

Honen ostean, apirilean zehar izan ditugun berrien inguruan hitz egin dugu. Lehenik NATOk Balkanetan daraman espantsioaren gainean hitz egin dugu. Hala, Montenegro NATOn sartzear dago, haren legebiltzarrak NATOk 1999an bonbatutako herrialde hau Aliantzan sartzea erabaki baitu, oposizioaren protesta handien artean. Alajaina, Montenegroko elite agintariek legea aldatu dute erreferendum bat saihesteko, eta beste alde batetik oposizioari Estatu-kolpea ematea leporatu diote. Hurrengo herrialdea Bosnia izan daiteke, NATOrekin “elkarkidego” itun bat sinatu baitu.

Serbian burututako lehendakaritzarako hauteskundeak ere komentatu ditugu. Orian arteko lehen ministro Aleksandar Vučićek irabazi ditu lehen itzulian, abantaila handiz, oposiziozkoak izan zitezkeen hautagaiak banatuta aurkeztu baitira. Hala ere, Vučićenm kontrako protestak izan dira, baketsuak oraingoz, eta ez jarraipen handikoak (eta ezta ere batasun ideologiko handikoak: liberalak eta nazionalistak izan baitira, momenturen batean elkarren kontra aritzear ere izan direnak).

Protestak bero-bero Mazedonian daude. Han, orain arte oposizio izandako Alderdi Sozialdemokratak eta alderdi albanomazedoniarrek Gobernu paktu bat egin dute, orain arte boterean egon den VMRO alderdi nazionalista kanpo utziz. Zoran Zaevek izan behar du lehen ministro berria, baina Gjorgje Ivanov lehendakariak uko egin dio Zaevi Gobernua osatzeko enkargurik emateari, berak eta alderdi albaniarrek adostutako programa Konstituzioaren aurkakoa delakoan (aurretik alderdi albaniarrek euren arteko programa bateratu bat aurkeztu dute, eskaera oso handiak eginez). Bi aldeen arteko sektoreak protestaka ari dira, eta herrialdean polarizazio handia somatzen ari da, kanpoko potentzien papera ere eztabaida politikoan sartu delarik.

Programa entzuteko, hemen:

Advertisements

Uz Maršala Tita (Tito mariskalarekin bat)-Vladimir Nazor

Uz Maršala Tita (Tito mariskalarekin bat) abestia Vladimir Nazor partisano eta politikari kroaziarrak konposatu zuen, partisanoentzako abesti gisa. Gerora, bai gudan eta bai guda osteko urteetan ospe handia izan zuen, Kroazian eta Jugoslavia osoan. Ikusiko dugun moduan, partisanoak eta klase kontzientzia (Ukabila, sufrimendua hatzetan)  uztartzen dituen poema bat da.

Vladimir_Nazor

Vladimir Nazor (Iturria: Wikipedia)

Eta ez da gutxirako, Vladimir Nazor guda garaian partisanoekin ibili baitzen. 1943.ean Nazio Askapenerako Kroaziako Estatu-Batzorde Antifaxistako (ZAVNOH) lehendakaria izan zen. ZAHVNOH, Kroaziako Gobernu klandestinoa zen, Kroaziako partisanoen beso politikoa edo “Estatu paraleloa” (Jugoslavia mailako AVNOJen, Jugoslaviako Nazio Askapenerako Estatu-Batzordearen parte zen). Nazor, ZAVNOHren lehen biltzarrean, 1943.eko ekainaren 13an Otočac herrian (Plitvice lakuetatik gertu, egungo Kroaziako Krajinan) sortu zen, eta 1944.eko maiatzaren 8 eta 9 artean “Kroaziako Estatu Federala” (gero Kroaziako Errepublika Sozialista izango zena) sortu zuen. ZAVNOHk azken bilera 1945.eko abuztuaren 21ean egin zuen, non Kroaziako Parlamentu Nazionala bilakatu zen. ZAVNOH oso garrantzitsua izan zen etorkizuneko Jugoslavia federala sortzeko eta baita ere Kroaziaren izaera anitza (serbiarrak Kroaziaren herritar parekideak eta Kroaziako “nazio osagarri” zirela aintzatetsi zuen, aintzatespen hau 1990.ena arte, hau da Jugoslavia desagertu arte egon zen indarrean). Nazor Kroaziako parlamentuko lehendakari eta beraz, Kroaziako lehendakari  izan zen 1949.eko ekainaren 19an hil egin zen arte (bere heriotzarekin banandu ziren Kroaziako Herri Errepublikaren lehendakariaren eta Kroaziako parlamentuaren lehendakariaren karguak). Continue reading

Realak Belgraden jokatu zuenekoa

Partizan Euskal Herrira datorren honetan, ez dugu ahantzi behar lehenago ere Euskal Herrian jokatutako taldea dugula Belgradekoa. Izan ere, 1990ko udazkenean jokatu zuen, UEFAko Kopan Realaren kontra jokatzea egokitu zitzaionean.

Egia esan, Reala nahiko momentu goxoan zegoen. 80. hamarkada oso hamarkada ona izan zen txuriurdinentzat.Hamarkada horretan lortu zituen Realak momentuz irabazi dituen bi Ligak (1981 eta 1982 urteetan), Alberto Ormaetxearen eskutik, eta baita ere 1987an Toshack entrenatzaile zela irabazitako Kopa. Gainera, 1987-1988 denboraldian Ligako azpitxapeldun izan ziren donostiarrak. Aurreko denboraldian, 1989-1990ean, Reala bosgarren geratu zen, eta Kopan final-laurdenetara iritsi zen, Bartzelonaren kontra final-laurdenetan Camp Noun 1-0 galduta eta Atotxan 3-3 berdindutan kanpoan geratu ziren txuriurdinak.

Partizanen sorrera

Partizanen sorrera eman zuen taldea, Argazkian Peko Dapčević eta Koča Popović (behean erdian, alkondara zuriz) agertzen dira. (Iturria: FK Partizanen webgune ofiziala)

Aurrean Belgradeko Partizan (Партизан) taldea izan zuten gipuzkoarrek. Belgradeko talde hau, 1945ko urriaren 4an sortu zen militar talde baten iniziatibaz. Fundatzaileen artean Svetozar Vukmanović “Tempo” (Светозар Вукмановић “Темпо”), Konstantin “Koča” Popović (Константин Коча Поповић) eta Petar “Peko” Dapčević (Петар “Пеко” Дапчевић) egon ziren (1). Dapčevićek esan zuen moduan “gu denok partisanoak ginen, beraz ez genuen zalantzarik gure taldeari “Partizan” izena jarriko geniola”. Hiru horiek izan ziren batez ere kluba fundatu zutenak. Ez ziren Armadako bigarren mailako pertsonaiak, bazik eta jugoslaviar partisanoen armadan goi mailako postuak izan zituzten pertsonak. Bideo honetan Dušan Mihajlović Partizaneko zalek esaten duen bezala “gure taldea fundatu zuten askok, Jugoslaviako askapen gudan borrokatu aurretik Espainiako Guda Zibilean borrokatu zuten” (3:40 minututik aurrera). Aipatu ditugun hiruren arean, Popović Jugoslaviako Herri Armadaren gakoetako bat izan zen 1943ko Sutjeska Ibaiko Borrokaldian eta 1953tik 1965era Jugoslaviako Kanpo Arazoetarako Ministro izan zen. Vukmanović Jugoslaviako Alderdi Komunistako Komite Zentraleko kide izan zen denbora askoa, eta Dapčević 1944an Belgrade askatzeko ofentsiba sobietar-jugoslaviarrean parte hartu zuten tropa jugoslaviarren buru izan zen. Continue reading

La editorial Virus reedita el libro “PARTISANAS. LA MUJER EN LA RESISTENCIA ARMADA CONTRA EL FASCISMO (1936-1945)” de Ingrid Strobl

partisanas3Editorial Virus dentro del apartado coleccion memoria reedita este libro sobre el papel  de la mujer en la resistencia antifascista europea. Con 520 páginas (22,50€) es el libro más completo sobre las mujeres en la resistencia partisana europea

Kroazierazko Wikipedia: Eskuin muturraren propaganda tresna? (II)

Aurreko post honetan hitz egin genuen Kroaziako ideologi testuinguruaz eta eskuin muturra nola islatzen zen kroaziar gizartean.

Baina nola islatzen da eskuin muturraren ideologia kroaziar Wikipedian?

Wikipedia bitxi honetan, hainbat talde dituzte jomugan, adibidez, Kroaziako serbiar etniako hiritarrak, komunistak/partisanoak, jugoslaviarzaleak (askotan “jugokomunista” edo “Jugoboltxebike” bezalako hitzak erabiliz, hau da, kroaziar komunisten kroaziartasuna ukatuz) edota gay eta lesbianen komunitatea; guzti hauek gupidarik gabe erasotuak dira.

Titori omenaldia Kumrovec bere jaioterrian. Ospakizun antifaxistak edo partisanoak kroazierazko Wikipediaren jomugan daude. (Iturria: sweetandsoursocialism.wordpress.com)

Kroaziako serbiarrei buruzko artikuluan (“Srbi u Hrvatskoj”), “Kroaziara etorritako valakiar (errumaniar) eslaviartuak” direla esaten du, “turkiar Inperioak asmo kolonizatzailez sustatutako immigrazio prozesu baten ondorioz” etorritakoak adibidez. Kroaziako serbiarren “garbitasun etnikoa” edo “eslaviartasuna” zalantzan jartzea eta “kanpotar” bezala markatzea argia da, eta are gehiago, kroaziarrekiko etsaitasun historiko baten agente bezala markatzea (1). Valakiar (errumaniar) hauek XVIII mendean Eliza Ortodoxoaren eraginez eslaviartzen hasi zirela dio artikuluak, eta 1860ko hamarkada arte “serbiar” hitza ez zela euren artean zabaldua, zabalkunde hau “Serbiar Estatuak (urte horietan) Serbia Handiaren ideiaren helburu politikoa lortzeko kroaziarren artean nortasun hau zabaltzen ihardun zuen” arte (serbiarra arrazoi politikoengatik asmatutako nortasuna bailitzan). Artikuluak serbiarrak “kanpoko potentziek kroaziarren kontra instrumentalizatu zituzten” ere badio, adibidez “hungariar agintariek babestutako kasta” izendatzen ditu XIX-XX mende aldaketa garaiko Kroaziako serbiarrak. NDHren serbiarren aurkako izu etnikoa 1941-1942 urteetara mugatzen du artikuluak, urte horretan “serbiarren aurkako neurriak bertan behera utziko zituzten” (noski, biktimen zenbakien jaitsiera iradokitzen dute) eta “serbiarren estatusak hoberantz egin zuen”. Kroaziako Errepublika Sozialistan, “pribilegiatuak” zirela dio artikuluak, Estatu-instituzioetan “gain-ordezkatuak” (eta noski, kroaziartasunaren eta kultura kroaziarraren etsaiak, nahiz eta Jugoslavia Sozialistak osatzen zuten herri guztiek kultur nortasuna babestu). Guzti hori gudari buruz hitz egin gabe, gudako Oluja (Ekaitza) Operazioan gertatutako 250.000 serbiarren garbiketa etnikoa “serbiarrek antolatutako” ebakuaziotzat jotzen du. Continue reading

Memoria historikoaren ikurrak

1941ko apirilaren 6an, Bigarren Mundu Gerraren testuinguruan, Ardatzeko potentziak, Alemaniaren zuzendaritzapean, Jugoslaviako Erresuma okupatu zuten. Gerrak iraun zituen lau urteetan bizia galdu zutenen kopurua zehaztearakoan adituak ados jartzen ez diren arren, wikipediaren arabera litekeena da kopuru hori 1.200.000 pertsona inguruan egotea.

Zenbakiak alde batera utzita argi dago okupazioak eta gerrak samin handia sortu zutela jugoslaviarren bihotzean. Hori dela eta, gerraostean Jugoslaviako Errepublika Federal Sozialistako agintaritzak, gertatutakoak herrialde osoan zehar gogoratzeko hainbat monumentu edo spomenik (eslovenieraz, mazedonieraz eta serbokroazieraz horrela esaten zaio “monumentu” hitzari) eraikitzeko agindu zuen.

Partisanoek Bigarren Mundu Gerran Eslavonian erdietsitako garaipenaren omenezko monumentua. 1968an Blažuj muinoan (Kamenska, Kroazia) eraikia. Garai batean munduko eskultura abstraktu handiena izan zen. 1992an Kroaziako armadak eraitsi zuen (argazkia: Wikipedia).

Continue reading

Stjepan Filipović partisanoa

Ivo Andrić Elkartearen helburuetako bat Euskarazko Wikipedian ekarpen berriak egitea da. Sarrera honekin ekarpenei bidea irekitzearekin batera, Jugoslavia ohiko eta Balkanetako memoria historikoa berreskuratzeko bidea ere urratu nahi dugu. Ildo horretan kokatzen dugu  partisano jugoslaviarren kolektiboa. Jarraian Wikipediarako egin dudan artikulua:

Stjepan Filipović (Opuzen, Kroazia 1916 – Valjevo, Serbia 1942)

Stjepan Filipović 1916ko urtarrilaren 27an Opuzen kostaldeko herri kroaziarrean jaio zen, garai hartan Austria-Hungariako Inperioaren menpeko lurraldeak. Bigarren Mundu Gerra piztu baino lehenago Mostar (gaur egungo Bosnia-Herzegovina) eta Kragujevac (gaur egungo Serbia) garai hartako Jugoslaviako Erresumako herrietan bizi izan zen. 1937an langile mugimenduetan militatzen hasi zen baina 1939an atxilo hartu eta urtebete igaro behar izan zuen gartzelan. Beranduago, 1940an Jugoslaviako Partidu Komunistako kide bihurtu zen. Continue reading