Tesla Ordua, 124 ordua: Montenegroren monografikoa, 2. partea

MontenegroKaixo berriz Njegošen tribuko irakurleok!

Honako honetan Montenegroren monografikoari buruzko bigarren zatiarekin gatoz. Arazo teknikoekin jarraitzen dugu, eta beraz ezin dugu musikarik jarri ezta ere oraingoan.

Lehengo programan batez ere Erdi Arotik Bigarren Mundu Gudara hartu genuen. Oraingo honetan, Montenegroko Errepublika Sozialista ezartzetik oraingo egunetarako bidea egin dugu. Montenegrok Jugoslavia barruan errepublika propioa izateko arrazoiak, 1988an Djukanović boterera igotzea, Jugoslaviaren zatiketa garaian Montenegroren posizioa, 1997an Djukanovićek izan zuen posizio-aldaketa, 1999ko bonbaketak, 2006ko independentzia, egungo egoera autoritarioa eta nazio propioa eraikitzeko saiakerak: hizkuntzaren inguruko saiakera eta egungo erlijioaren gaineko saiakera.

Bi programa hauekin, uste dugu Montenegroko historiari errepaso orokorra egin diogula eta beraz egungo gatazka ulertzeko modu hobean izango zaretela.

Entzun gure programa hemen:

Tesla Ordua, 123 irratsaioa: Montenegroren monografikoa

MontenegroKaixo Njegošen tribuko irakurleok!

Gaur, lehenik eta behin, arazo teknikoak direla medio, musikarik ezin izan dugu jarri, beraz barkamena eskatu beharrean gaude, musikarekin programa arinagoa baita.

Gaur programa osoa Montenegrori eskaini diogu. Montnegron egun Eliza Ortodoxoarekin dagoen gatazkak funts nazional bat duela uste dugu, eta horren erroak aurkitzeko historiara jo dugu: Montenegroren nortasunaren eta serbiartasunaren arteko harremana; Dukljako eta Zetako printzerriak, Erdi Aroan albaniarrekin izandako harremana, Montenegroko printzerriaren eta Eliza Ortodoxoaren arteko harremana, Petar Petrović-Njegoš eta literatura, 1918ko Serbiarekiko bateratzea eta honen inguruko polemikak, Bigarren Mundu Guda, Montenegroko Errepublika Sozialista, Jugoslaviaren desegitea, 1999ko bonbaketak eta abar aipatu ditugu. Ezin izan dugu XXI mendeko Montenegroz hitzik egin, luze joan zaigulako, izan ere oso gustora egon gara, eta espero dugu zuek ere gustora entzutea programa osoa!

(Euskal Herriaren eta Montenegroren arteko harremanari buruzko datu bitxi bat ere atera dugu: Matxin Mungiakoak 1539an Herceg Novi defendatu zuenekoa).

Entzun gure programa hemen:

Tesla Ordua, 117 irratsaioa

tesla-ordua ikurraKaixo, Balkanetako guslatxook:

2019ko abenduaren 19koa da programa hau, arazo batzuk direla eta programak egin izan baititugu jarri.

Kroaziako lehendakaritzarako hauteskundeen lehen itzulia hurbiltzen ari da, eta programaren parte gehiena honi eman diogu, inkestekin hasi dugu programa, hiru hautagairen arteko lehia iragartzen dutelarik (Grabar-Kitarović, Milanović, Škoro). Hrvoje Klasić historiagilearen iritzia era ekarri dugu honetara. Hauteskundeez hitz egin dugula, 90 hamarkadan Zagreben sortu zen emakumezko punk talde batez hitz egin dugu, Maxmett taldeaz; talde horretako kide bat, kitarrajolea, Katarina Peović Langile Frontearen hautagaia baita. Peovićen pentsamenduari buruz pixka bat ere hitz egin dugu, gaztetan izan zituen eraginez (Hakim Bey, Bob Black, Komite Ikusezina, Tiqqun).

Kosovora egin dugu gero, eta Gobernua sortzeko zailtasunez gain, Albin Kurtik egin dituen adierazpenak ere hizpide izan ditugu. Kurtik dio Serbiarekin negoziazioei berrekiteko prest dagoela, baina Thaci eta Vučić (hau da, lehendakariak) ez badaude. Honek esango luke berak, Kurtik, Ana Brnabićekin negoziatuko zukeela. Bestetik Edita Tahiri negoziatziale ohi albnokosovarraren adierazpenak ere komentatu ditugu, Tahirik esan du Serbiak Kosovoren independentzia aintzatesten ez badu, gerra egongo dela.

Gerora, historiara egin dugu salto. Bartzelona-Real Madrid partida eta bertan katalan independentistek egin beharreko ekintzak zirela eta (azkenean oso apalak zirenak), komunikabideen parte batek partida horren “Politizazioaren” arriskuez hitz egin dute eta 1990ko maiatzaren eta Zagrebko Dinamoren eta Belgradeko Izar Gorriaren arteko partidaren paralelismoa egin dute, 1990ko maiatzeko Dinamo-Izar Gorria “Jugoslaviako gudak hasi zituen partida” bezala izendatu dute. Ikuskera hori ihardetsi dugu: partida horrek ez zuen gudarik hasi, hauek 1991an hasi baitziren.

Serbiara bertara egin dugu gero. Serbiaren Aldeko Aliantzak (oposizioko alderdi gehienak biltzen dituenak) esan du hurrengo hauteskundeetan ez duela parterik hartuko Gobernuak neurri batzuk hartu ezean. Politikari buruzko azken berria “Balkanetako Schengen txikiari” buruzko berri bat izan da, Albaniak, Kosovok, Ipar Mazedoniak, Serbiak, Montenegrok eta Bosnia-Herzegovinak osatzen duten mugak lausotzeko talde baten ingurukoa.

Irratsaio honek Vlado Georgiev musikaria ezagutarazteko balio izan digu baita ere, bere abesti bat jarri dugu.

Bukatzeko, Emakumeen Eskubaloiko Munduko txapelketa nola amaitu den kontatuko dizugu. Montenegrok eta Serbiak nahiko txapelketa ona egin dute, nahiz eta agian gorago egon zitezkeen.

Entzun gure programa hemen:

Tesla Ordua, 112 irratsaioa

tesla-ordua ikurraKaixo Lovčen gaineko harkaiztxook!

Gaurkoan gaiak pil-pilean izan ditugu. Lehenbizi, Katalunia eta Balkanak lotzen dituen berri bat izan dugu. Xavier Melero kataluniar preso politikoen abokatuak Kroaziari eta Jugoslaviari buruzko adierazpen batzuk egin ditu eta horiek komentatu ditugu.

Segituan Errumaniara joan gara. Han parlamentuak Gobernu sozialdemokrataren aurkako zentsura mozio bat aurkeztu du, eta beraz Gobernu berri bat, eskuinekoa, izango du Errumaniak. Ludovic Orban, Alderdi Nazional Liberalekoa, da lehen ministro berria.

Serbiaz ere hitz egin dugu, kasu honetan memoria historikoaz batez ere. Lehenik eta behin, esan behar dugu Belgraden Nikolai Kravtsov, Belgrade askatzen lagundu zuen sobietar soldaduaren izenean kale bat jarri dutela. Polemika handiagoa piztu du Kragujevac hirian Draža Mihailović txetnik buruaren izenean kale bat artearen erabakiak. Honen inguruan kexatu egin dira beterano partisanoak. Memoria historikoaz gain, Serbiako Bosnakiar Kontseilu Nazionalak Sandžak eskualdearentzat aurkeztu duen proposamen bat ere mintzagai izan dugu.

Gerora Kosovora egin dugu salto. Han bi berri izan ditugu, alde batetik Albin Kurti jada lehen ministrotzat jotzen dutela denek –oraindik ofizialki ez bada ere- eta egungo gaiei buruz (serbiar gutxiengoarekiko eta bosniar zein serbiar produktuen gaineko %100eko zergarekiko) alderdi ezberdinak posizioak hartzen ari direla. Bestetik, Kosovoko gizartea eskandalizatu duen bortxaketa kasu batez ere hitz egin dugu. Azkenik Belgrad eta Pristinaren arteko negoziazioez hitz egiteko tarte bat ere izan dugu: Ivica Dačić Serbiako Kanpo Ministroa AEBren Balkanetarako ordezkari Matthew Palmerrekin bildu da eta adierazi du bi aldeen arteko diplomaziari –orain etenda dagoenari- berriz ekiteko itxaropena duela.

Azkenik Kroaziara egin dugu salto. Han, irakasleak grebara joan dira, soldata handiagoa nahi dutela eta. Gaia ez da batere erosoa agintarientzat, jakinda laster lehendakaritzarako hauteskundeak direla. Honen inguruan ere hitz egin dugu, izan ere, Božidar Maljković entrenatzaile famatuak Katarina Peović Langileen Frontearen hautagaia babestu baitu, sozialismoaren eta Jugoslaviaren aldeko adierazpenak eginez.

Entzun gure programa hemen:

Tesla Ordua, 110 irratsaioa

tesla-ordua ikurraKaixo Balkanak, Jaunaren ondorengo 2019 urtean eta Handkeren ondorengo lehenengo urtean!

Gaurkoan gai pila izan ditugu. Hasteko gai historiko bat izan dugu mintzagai. Aste honetan Herri Askapenerako Gudaren kontestuan, jugoslaviar partisanoek eta Armada Gorriak Belgrad askatu zuteneko 75 urteurrena bete da. Operazio militar honen nondik norakoak eta 1944k urritik herrialde osoaren guztizko askapena eman arte (1945eko maiatzean) izan ziren zailtasunez hitz egin dugu, baita ere orduan Titoren eta Stalinen arteko harremanak nolakoak izan zirenari buruzko zertzelada batzuk.

Politikarekin jarraitu dugu gero. Ipar Mazedoniarekin hasi gara. Lehenbizi Serbiarekin eta Albaniarekin sinatutako merkatu eta igarotzen akordioaz aritu zian gara. Lehendakari batek, Aleksandar Vučićek, eta bi lehen ministrok, Zoran Zaevek eta Edi Rama sinatu dute akordio hori. Vučićek dio Kosovo, Bosnia eta Montenegro sartzea nahi dituela, baina beste alde batetik, Edi Ramak esan du Kosovo sartzen ez bada, Albaniak akordioa bertan behera utz dezakeela.

Beste alde batetik, Frantziaren posizioak Albania eta Ipar Mazedonia Europar Batasunean sartzea eragotzi du (Serbiaren eta Montenegroren data atzeratzen du honek baita ere). Honek Ipar Mazedoniako hauteskundeak aurreratzera bultzatu du Zoran Zaev, izan ere Greziarekin  sinatutako akordioak (zeinek Mazedoniari “Ipar” deitzea ekarri zuen) EBn eta NATOn sartzea aurreikusten zuen eta hori orain kili-kolo geratu da. Beste alde batetik AEBko senatuak Ipar Mazedonia NATOn sartzeko aukera zabaldu du baino hori ez da nahikoa izan Zaeventzat.

Bestelako berri geopolitikoak ere izan ditugu. Dmitri Medvedev Belgraden egon da, eta Ana Brnabić lehen ministroa Moskura gonbidatu du. Bestetik, Belgradera, lehen txinatar merkatal-trena iritsi da Txinako produktuekin. Beraz, badirudi ekialdera begiratzen duela Serbiak

Kosovora egin dugu ostean. Albin Kurti, duela aste batzuk hauteskundeak irabazi zituen liderrak “The Guardian” egunkari britainiarrarekin elkarrizketa bat eman du, eta hor zenbait gauza esan ditu: adibidez Vëtevendosjek tradizionalki EBrekiko izan duen postura kritikoa ñabartu egin du, eta ustelkeria ezabatzea bere lehentasuna dela esan du. Hala ere ez dirudi Serbiarekin egoera hobetu egingo denik, izan ere, Serbiako Kopa partida bat jokatzeko muga pasatzea galerazi dio Izar Gorria futbol-taldeari (honek Mitrovican jokatu behar zuen FK Trepča taldearen kontra).

Beste berri bat Kroazian izan dugu. Bertako Maksimir estadioan Prljavo Kažaliste taldeak kontzertu bat jo du, 1989an eman zuen kontzertu historiko (eta oso nazionalistaren 30. urteurrena zela eta. Kontzertua hasi aurretik, oihu faxista masibo bat egin zuten ikusleek (ez taldekideek), eta penarekin ikusi dugu gertakari hori.

Bukatzeko, Euskal Herriaren eta Balkanen arteko harremanari buruzko bi berri ekarri ditugu. Alde batetik, Marijan Dović irakasle kroaziar-esloveniarra Bilbon izan da Kongresu batean, bertsolaritzari buruzko ponentzia bat aurkezten. Bestetik, Senez aldizkariak Izet Sarajlić poeta bosniarrari buruzko artikulu bat atera da, bere poema batzuk euskaratuta ere agertu direlarik.

Entzun gure programa hemen:

Tesla Ordua, 108 irratsaioa

Kaixo Balkanetako euriteok!tesla-ordua ikurra

Aste honetako programan gain bakarra jorratu dugu: Kosovoko parlamenturako hauteskunde berriak. Hauteskunde hauek aurreratuak izan ziren orain arteko lehen ministro Ramush Haradinajk dimisioa eman izan behar baitu, bere kontrako kausa berriz zabaldu baita Hagan.

Kasu honetan, bai hauteskunde hauetako emaitzez, 2017ko emaitzez eta bi emaitzen arteko konparazioaz eta baita ere alderdi ezberdinen ideologiaz mintzatu gara.

Hauteskundeak Vëtevendosje (Autodeterminazioa) alderdiak irabazi ditu. Alderdi honek Kosovoko Estatuaren sortze-prozesua beti kritikatu izan du Mendebaldearen inposizio bezala, eta kosovarren albaniar nortasuna indartu nahi izan du, “kosovar” berezitasuna indartzeko ustezko nahiak salatu izan dituen artean. Albania Handiaren aldeko alderdia da, eta lehengo urteetan “erregimenaren” (hau da, UÇKtik datozen politikariek kontrolatuko erregimenaren kontra) jo du, aldi berean albaniar nazionalismoa gogorragoa proposatzen zuelarik.

Bigarren, alde eskasera, Kosovoko Liga Demokratikoa izan da. Hau ere, oposizioko alderdi bat izan da orain arte, 1990ko hamarkadan Ibrahm Rugovak zuzentzen zuen alderdia, eta agian nazionalismoaren ardatzean moderatuena dena. Hashim Thaçi lehendakariaren alderdia hirugarren postuan geratu da, eta are galera handiagoak izan ditu Ramush Haradinajren alderdiak. Beraz, Kosovon azken hamar urte pasatxotan agindu izan duten alderdiak ziurrenik oposiziora joango dira; baina ikusi beharko da Vétevendosjek eta LDKk elkarrekin Gobernatu ahal izango duten.

Bestetik, ikusi beharko da zin izango den Serbiarekin edo komunitate serbokosovarrarekin izan beharreko negoziazioak. Serbiar Gobernuak apurka-apurka, Haradinajrekin negoziazio batzuk egin zituen, baina Vëtevendosje hizketa horien kontra egon izan da beti eta baita ere serbokosovarrei autonomia ematearen kontra ere.

Entzun guren programa hemen:

Tesla Ordua, 107 irratsaioa

Kaixo Balkanetako hondartzatxook!Hrvoje

Gaurkoan, bi hilabete eta erdi hondartzan eta alperkerian eman ondoren, ikasturteko lehen programa hasi dugu. Berri asko izan ditugu, eta nahiko garrantzitsuak izan dira denak…

Adibidez garrantzitsua izan da uztailean Skopjen eta irailean Sarajevon LGBT Harrotasunaren eguna ospatu izana. Bi hiriak izan ziren aurten arte halako manifestazio bat izan gabe ziren bakarrak, beraz orain esan dezakegu Balkanetako hiriburu denetan jada Harrotasunaren eguna ospatu dela jada. Ez da istilurik egon, nahiz eta Sarajevon kontramanifestazio batzuk eta politikarien aldetik oztopo batzuk izan diren. Bestetik, Belgrad 2022an “Europride” jaialdiaren egoitza izango dela iragarri dute.

Kosovon ere berri garrantzitsu bat izan dugu, izan ere Ramush Haradinaj lehen ministroaren kontrako kausa berriz zabaltzea erabaki du Hagak (aurrekoa bertan behera geratu zen, hamar lekukotatik bederatzi hilak izan baitziren). Honek Haradinaj lehen ministro postutik dimititzea ekarri du.

Hirugarrenik, oso berri garrantzitsu bat izan dugu. Gure lagun kroaziar bat, Hrvoje Klasić historiagilea kroaziar talde faxistek heriotzaz mehatxatu dute. Klasićen posizioak, Kroaziako sektore nahiko zabal batek bultzatzen duen errebisionismo historikoaren kontrakoak, ekarri dute talde faxista horrek historiagile hau erasotzea. Hain zuzen ere “Za dom spremni!” (“Aberriaren alde prest!”) ustašen agur ofiziala “kroaziar agur tradizional” bezala zuritu nahi duten, Jasenovaceko krimenak “krimen askotan beste bat bezala” arindu nahi duten edo Jugoslavia sozialista eta “serbiar nazionalismoa” edo “kroaziarrekiko etsaitasuna” identifikatu nahi duten asmo desitxuratzaileen aurka argudiatu du Hrvojek; eta baita ere herrialde honetako gutxiengoen eskubideen alde.

Bestetik, beste bi berri ditugu Kroazian. Alde batetik Bruno Stojić Kroaziako parlamentuko lehendakariordea Hagak 20 urteko akrtzela zigorra igarotzera zigortu duela musulmanen kontra eginiko krimen batzuk medio; eta bestetik, Gordan Grlić Kroaziako Kanpo ministroak, Alemaniako Enbaxadako pertsonaleko parte zen Elizaveta Madjarević diplomatikoa bota egin dutela kargutik “Europa Zuria” eta “Europa aratza” bezalako kontzeptu arrazistak erabiltzearren.

Serbiara salto bat egin dugu baita eta hor Saudi Arabiarako arma-esportazio kasu bat, eta honi lotutako ustelkeria izan ditugu hizpide.

Berri politikoekin bukatzeko, azkar komentatu ditugu bi berri: uztailean Grezian izan ziren hauteskundeak, zeintzuek eskuinari eman dioten Gobernua, eta Afganistanen, NATOren soldadu kroaziar bat hil egin dela.

Euskal txokoak ere tartea izan du, izan ere uztailean Xabier Gantzarainek publikatu zuen artikulu batean, Mladen Stilinovič artistaren Autozentsura Salgai obra komentatu baitu.

Kirolak ere tartea izan dute, saskibaloiaz, futbolaz eta batez ere, boleibolean eta tenisean balkaniar kirolariek lortu dituzten garaipenaz hitz egin dugu. Ikusi duzuen bezala, oso programa betea egin dugu.

Entzun gure programa hemen: