Tesla Ordua-programa 73 (castellano)

Izbori-u-BiH-2018¡Buenas tardes, amigas y amigos del rakija!

Esta vez hemos hecho el programa en castellano. Aprovechando que ya han adjudicado los resultados completos de las elecciones legislativas en Bosnia-Herzegovina, hemos hablado de dichas elecciones –cinco en total: presidencia tripartita de BiH, presidencia de Republika Srpska, parlamento de BiH, y parlamento de cada una de las dos entidades: Federación de Bosnia-Herzegovina y Republika Srpska – y de su complicado sistema. Esta vez, a la novedad de los datos legislativos, pero con la repetición de los datos de las presidenciales, hemos optado por hacer el programa en castellano, para salvar la “repetición parcial” del programa.

Hemos hablado de las claves que ha habido en el comportamiento del votante de las diferentes etnias, como de las declaraciones de los diferentes políticos,  así como de diversos análisis publicados y del futuro que puede deparar al sistema basado en el consenso de Dayton. Nuestra intención era también hablar de Macedonia y del cambio constitucional del nombre de la República para cumplir el acuerdo con Grecia, pero debido a la falta de tiempo nos ha resultado imposible. Esperamos que aun así, nuestro análisis sobre Bosnia os resulte interesante.

Nuestro programa se puede escuchar aquí:

Advertisements

Tesla Ordua, 72 irratsaioa

tesla-ordua ikurraKaixo, Euskal Herriko guslariok:

Oraingoan, aurreko astean bezala Bosnia-Herzegovinako hauteskundeekin jarraitzen dugu. Momentuz, soilik BiHko hiruko lehendakaritzarako eta Republika Srpskako lehendakaritzarako datuak ditugu –aurrenekoan, Šefik Džaferović musulmnak, Milorad Dodik serbiarrak eta Željko Komšić kroaziarrak lortu zituzten hiru postuak, eta Republika Srpskan, Željka Cvijanović dugu lehendakari berria-. Legebiltzarrerako datuak oraindik eman ez dituztenez, analisiari ekin diogu, eta gurean edo guregandik gertu plazaratutako analisi batzuk ere aipatu ditugu, askotan neurri bikiotzak edo ideialismoak trufatutako analisiak baitira.

Segituan Mazedoniaz hitz egin dugu. Jakin dakizuenez (duela aste bi aipatu genuen), Mazedoniako erreferendumean herriak oso parte hartze txikia izan zuenez, bozkaketa baliorik gabe geratu zen, eta beraz, Gobernuak ezin izan zuen nahi zuen Konstituzio-aldaketa, Greziarekin egindako akordioaren baldintzak betetzeko beharrezkoa zena, indarrean sartu (besteak beste izen-aldaketa: Ipar Mazedoniako errepublika deitzea). Zoran Zaev lehen ministroak, esan zuenez, galdeketa hori halere ez zen loteslea, beraz, Konstituzio aldaketa Parlamentuan lortzen saiatuko da.

Erlijio ortodoxoaren inguruan gertatutako berri bati ere kasu egin diogu, berez Balkanetan sortu ez bada ere, berri honek sortutako lurrikarak Balkanak astintzeko aukera ere baitu. Konstantinoplako patriarka Bartolomek Kievko Patriarkatupeko Ukrainako Eliza Ortodoxoari “autozefalia” (independentzia) emateko asmoa duela esan nahi do, Moskuko Patriarkatupeko Ukrainako Eliza Ortodoxoaren (Ukrainako ortodoxo gehienak biltzen dituena) egoera zalantzan jarriz. Erabaki honek kutsu politikoa du, Ukrainako agintarien eskaerei men egiteaz gain, Elizen mugak Estatu-mugekin bat egitea baitakar. Honek Balkanetan harrabotsa sortu du, hurrengo urratsa Montenegroko Eliza Ortodoxoa (oso minoritarioa, baina talde nazionalista bezala jokatzen duena) Serbiar Eliza Ortodoxotik bereiztea izan baitaiteke, eta horren inguruan hedabideek zarata atera baitute.

Azkenik, NATOren eta Serbiaren arteko harremanaz, hitz egin dugu, batez ere aste horretan NATOren idazkari nagusi Jens Stoltenberg Serbian egon delako. Stoltenbergek zenbat adierazpen eztabaidagarri egin ditu 1999ko bonbardaketari buruz. Bestalde, Belgrad eta Pristinaren arteko negoziazioei begira, Lesothoko Gobernuak Kosovoren independentziaren aintzatespena itzularaztea erabaki baitu.

Entzun gure programa hemen:

TESLA ORDUA, 70 IRRATSAIOA

Macedonians early parliamentary electionsKaixo, kaixo balkanzaleok!

Uda gogor baten ostean, hemen dago berriz Tesla Ordua! Aurten erronka edo herrenka gogorragoa izango dugu, izan ere, gure agendak asko estutu baitira, eta gure irisgarritasuna mugatu. Lehen adibidea, programa hau dugu, diferituta eskaintzen ari baitizuegu. Izan ere, igandean grabatu behar izan dugu antenara ostegunean iritsi den programa, hain zuzen guk programan oraindik zabalik utzi izan ditugun gauza batzuk, jada zuek entzun orduko itxita egongo direnak. Hona arte, herrenak.

Erronkak, 97irratian estudio berria izatean datza. Estudio berriarekin, grabaketen kalitatea hobea izatea espero dugu. Hala, Tesla Ordua beste jende gehiagorengana iristea espero dugu, hori ere badugu gure erronka.

Gaurkoan (edo herenegunekoan) gurean nagusi Mazedoniako erreferenduma izan da. Bertan apirilean Zoran Zaev lehen ministroak Greziarekin lortutako izen-aldaketaren inguruko akordioa bozkatzen zen, baina “tranpatxo” batekin: adi berean EBko eta NATOko kide izatea galdetzen baitzen: “Nahi al duzu Mazedonia EBren eta NATOren kide izatea Greziarekin sinatu zuen akordioa onartuz?”. Esan bezala, programa igandean grabatu genuenez, emaitza definitiboak ez ziren gure esku oraindik, baina aurreneko datu batzuk ematekoak ginen, eta jada igande arratsaldean bertan argi zegoen gertatuko zena: partehartzea ez zela gutxieneko %50ra iritsiko, beraz galdeketa baliorik gabe geratuko zela. Mazedoniako alderdi gehienek (tartean Gobernuko Alderdi Sozialdemokrata, zein alderdi albanomazedoniarrek) baiezkoa eskatu zuten, oposizioko VMROk jarraitzaileei “boto askatasuna” eman zien artean. Hain zuzen ere, herriaren portzentaje han txikiak botoa eman izanak, Gobernuaren eta herriaren arteko konfiantza falta nabarmena erakusten du.

Segituan hurrengo astean (urriaren 7an) burutuko diren Bosniako hauteskundeen inguruan aritu izan gara. Bost erakunderen konposaketa erabakiko dute Bosnia-Herzegovinan; hiru Bosnia-Herzegovinako Federazioan (musulmanen eta bosnokroaziarren aldean) eta lau Republika Srpskan (serbobosniarren aldean): Bosnia-Herzegovinako hiru lehendakariak (bietan), Bosnia-Herzegovinako Parlamentua (bietan), Federazioko Parlamentua (Federazioan soilik), Republika Srpskako lehendakaria eta Republika Srpskako Parlamentua (azken biak Republika Srpskan soilik). Hauteskunde sistema konplexuegia da eta, honi eman diogun tartea sistema azaltzen eman dugu, besterik ezean. Hurrengoan, hauteskundeak pasata sartuko gara alderdiak, hautagaiak eta emaitzak azaltzearekin.

Bestetik, azken asteotan izandako azken berriarekin, Kosovora joan gara. Ostiralean, hau da, guk programa egin baino egun batzuk lehenago (baina zuek entzun baino aste bat lehenago) manifestazio handi bat izan zen Prištinan Vetëvendosje alderdiaren manifestazio handi bat izan zen, Gobernuaren “traizioa” salatuz eta UÇKren aldeko oihuekin, Serbiarekiko negoziazioak deitoratuz. Zurrumurru handiak daude bertan mugen aldaketa negoziatzen ari direnaren inguruan, eta hain zuzen, hura salatzeko zen manifestazio hura (serbokosovarrak nagusi diren tokietan ez dute Prištinako Gobernuaren agintea onartzen, eta trukean, honek mugakide diren albaniar gehiengodun herriak eskatu ahal ditu). Bestetik, Hashim Thaçi Kosovoko lehendakariak, halako zurrumurruak isiltzeko edo, gehiengo serbokosovarra dagoen Zubin Potok herrira bidaia egin du, eskolta armatu handia eramanaz. Serbokosovarrek halako keinua probokazio bezala ikusi dute. (Ipar Kosovon, Kosovoren Gobernuaren instituzioaren ez daude presente).

Aurtengoa uda-bueltako lehen programa izan da, beraz, “atzeratutako lan” pixka bat hona ekarri dugu. Horien artean, adibidez, Kroaziako futbol taldeak (gizonezkoen) Munduko Txapelketan lortutako zilarrezko dominari buruz. Udako oporretara joan aurretik ere hitz egin genuen Kolinda Grabar-Kitarović lehendakariak egin zuen irudi publikoko kanpainaz. Hala ere, txapelketa pasa eta berehala, Zlatko Dalić hautatzaileak politikariak kritikatzen zituen gutun bat atera baitzuen. Bestetik, gurena oso kritikatua izan da Grabar-Kitarović errefuxiatuen edo LGBT gutxiengoen kontrako politikagatik. Hala ere, kontuan izan beharra dugu, gutxiengo etnikoen (serbiarren) egoera ere inoiz baino okerragoa dela, gurean aipatzen ez den arren. Tamara Opačićek egindako txosten batean hura aipatzen da. Txosten horretaz eta ondorioez ere aritu izan gara: txosten hori idatzi ondoren, eskuin zein eskuin muturreko zenbait pertsona ezagunek (tartean Marko Perković “Thompson” abeslari faxistak) Opačićen kontrako salaketa jarri baitute, txostenean “difamazioa” zela argudiatuz. Oso ekzkagarria da hau, eta kezkagarria hain justu hau izatea Grabar-Kitarovićen Kroazian gaizki pasatzen ari diren pertsonen inguruan kritikatzen ez den diskriminazio bakarra.

Bestetik, baita aipatu dugu Montenegron, Podgorica udalerritik, albaniar gehiengoa zuen Tuzi herria banandu egin dela eta udalerri berria osatu duela. Hau alde batetik emakida politiko bezala uler daiteke, baina baita ere kontuan izan behar dugu Tuzi herria albaniarrentzat garrantzitsua zela, izan ere, 1911an albaniarren eta Turkiar Inperioaren arteko borrokaldi handi bat eman zen bertan (1911an Montenegro independentea zen, baina ez egungo mugekin).

Bestalde, kirolekin bukatu dugu. Alde batetik, Belgradeko derbia aipatu dugu: JNA estadioan Partizanek eta Izar Gorriak bana berdindu zuten: Ricardo Gomesek zuribeltzak aurreratu zituen, eta auzokoentzat Richmond Boakyek berdindu zuen, polemikaz betetako gol batean; buruz errematatu zuen, baina ez dago argi baloiak marra osorik gainditu bazuen Vladimir Stojkovićek gelditu aurretik. Batzuek baietz, besteek ezetz… betiko polemika. Izar Gorriak lidergoan jarraitzen du bost puntuko abantailarekin, nahiz eta polemikak soka luzea izango duen: Stojkovićek adibidez “sistema osoa Izar Gorriaren mesedetan dago, lotsa ematen dit Estatu honen parte izatea, pasaportea itzuliko dut” esan zuen. Bestalde, Novak Djokovićen berri eman dugu: Wimbledon eta US Open txapelketa handiak irabazita, usteari bukaera bikaina eman dio, eta guztira 14 Grand Slam txapelketa pilatu ditu.

Entzun gure programa hemen:

Tesla Ordua, 64 irratsaioa

tesla-ordua ikurraKaixo, kolo-dantzariok!

Aste honetan hainbat gai ekarri ditugu gurera. Lehengoa, noski, Greziako lehen ministro Tsiprasen eta Mazedoniako lehen ministro Zaeven arteko akordioa izan da. “Ipar Mazedonia” deituko da Mazedonia hemendik aurrera. Guk hemen hori zergatik izan denetan zein erreakzio piztu dituen azaldu dugu.

Honekin jarraituz, joan den astean Serbiako lehendakari Aleksandar Vučićek esandako adierazpen batzuei buruz Euskal herrian eta Katalunian egin den irakurketari buruz aritu gara. Vučićek Konstituzio aldaketari buruz hitz egin du, “Kosovorekin harremanak normalizatzeko” eta galdeketa baten aukera aipatu du. Askok, “Serbiak Kosovoren independentziaz galdetuko du” gisan interpretatu du mezu hori. Eta Serbiaz ari garela, Kosovon eraildako Oliver Ivanović politikariaren hileta ikertzen ari zen Stefan Cvetković kazetaria desagertu egin da. Polizia bere bila dabil. Guk hemendik onik egotea espero izatea besterik ezin dugu egin.

Iparralderago egin dugu salto hurrengoan. Hiru berri kontatu ditugu. Lehena, Esloveniako hauteskundeak, Esloveniako Alderdi Demokratikoak irabazi dituela, Janež Janša buru. Berau, gaztetan “ezker pazifistako disidentea” zian zen, gerora, Esloveniako independentzia gidatu zuenetako bat, eta egun, eskuin kontserbakorrean kokatzen den pertsona bat dugu. Bigaren berria, Bosnia-Herzegovinan, gudan Bosniako armadaburu izan zen Naser Orić epaitzeari buruzkoa izan da. Orić zibil serbobosniarren kontrako krimenak direla eta errugabe deklaratu zuen Bosniako epaitegiak azaroan, baian orain bere kontrako auzia berriz ireki da. Eta azkenik Kroaziaz hitz egin dugu, han eskuin muturreko “Herriak erabaki” plataformak, asteazkenean, Parlamentuan Konstituzioa aldatzeko herri-ekimen legegile baten sinadurak aurkeztu baititu. Ekimen horretan, gutxiengo etnikoen ordezkari deiren alderdietako legebiltzarkideek Gobernuaren osaketari buruzko bozkaketetan (inbestiduran, konfidantza-mozioetan eta zentsura-mozioetan) eta aurrekontuen legea bozkatzerakoan, ezin bozkatzea proposatzen da, “Kroaziarentzat erabakigarriak diren legeak soilik nazio kroaziarraren ordezkariak bozkatu ahal izatea” argudioarekin. Herritarren arteko ezberdintasun hau proposatzea guk oso arriskutsu jotzen dugu. Orain auzitegiek erabaki behar dute legezkoa edo konstituzionala ote den halako proposamen bat egitea, eta baietz ebazten badute erreferendum bat deituko dute.

Azkenik, (gizonezkoen) Munduko Txapelketaz hitz egin dugu. Bi selekzio ditugu, Kroazia eta Serbia. Lehenak, Nigeria, Argentina eta Islandia izango ditu aurkari; eta bigarrenak, Brasil, Suitza eta Costa Rica. Kroaziak larunbatean, arratsaldeko 9etan debutatuko du Argentinaren kontra, eta Serbiak igandean, eguerdiko ordubietan, Costa Ricaren aurka. Eta futbol txapelketez ari garela, Aintzatetsi Gabeko Taldeen (gizonezkoen) Munduko Txapelketaz hitz egin dugu. Garaileak, Ukrainako gutxiengo hungariarraren taldekoak izan dira, eta berri hori ere aipatu egin dugu.

Entzun gure programa hemen: 

Tesla Ordua, 62. irratsaioa

97 irratia ikurraKaixo Danubioko txalupatxook!

Gaurkoan, aurreko asteetan bezala, Mazedoniarekin hasi dugu eguna. Izan ere, Greziako eta Mazedoniako kanpo ministroak, Nikos Kotzias eta Nikola Dimitrov, Matthew Nimetz bitartekariarekin bildu dira eta izena adosteko “markoa” adostu dutela esan dute; hala ere, zienaren inguruan ez dute argibiderik eman. “Ilinden Mazedonia” izena agertu izan da azken asteotan Mazedoniako Gobernuaren aldetik, baina ez dirudi greziarrak zien berri horrekin oso pozik daudenik. Ezta ere Mazedoniako VMRO oposizioa, Zoran Zaev lehen ministroarekin izandako debate batean (Mazedonian 16 urtetan lehen aldiz ematen da halako debate bat) Hristijan Mičnovski VMROko buruak esan du bere alderdiak soilik “izen konstituzionala”; hau da “Mazedoniako Errepublika” izena aintzatetsiko duela.

Bestetik, Kosovo da berrietan sarri agertzen zaigun  beste puntu bat. Honakoan, Hashim Thaci Kosovoko lehendakariak esan du Serbiarekin izandako elkarrizketak “Onak” direla bi aldeentzak. Bestetik, Serbiako Kanpo Arazoetako ministro Ivica Dačićek esan duenez, Kosovoren zatiketa aurreikusten ari dira baita.

Bosniara egin dugu salto gero. Bosnian, Milorad Dodik Republika Srpskako lehendakariak Vladimir Putin hartu du, eta badirudi bi herrialdeen arteko harremana handitzen dagoela. Bestalde Dodikek Txinarekin bisatuen liberalizazioa iragarri du.

Azkenik, Montenegrora egin dugu salto. Montenegron Gobernuan dagoen alderdiak Udal hauteskundeak (Udal batzuetan deitu izan dira, ez guztietan) irabazi ditu, lehengo emaitzak hobetuz gainera. Hauteskunde hauetan, biolentzia egon da, eta iruzur akusazio handiak egon dira, Podgorica hiriburuan adibidez. Bestetik, Montenegrorekin jarraituz, Jugoslav Blagojević irakaslea, bere lanpostutik bota egin dute “zirilikoa erabiltzearren” (Montenegroko kurrikulumak alfabeto latindarrera paso egitea eskatzen zuen). Blagojevićek dioenez, bere NATOren kontrako militantziagatik Gobernuak hartutako mendeku bat izan da. Agian anekdota bat irudituko zaizue, baina guretzat Blagojevićen kasuak Montenegron adierazten diren joera batzuk ondo erakusten dizkigu.

Futbolaz ere hitz egin dugu. Gainean dugu (gizonezkoen) Munduko txapelketa eta bertan Kroaziak eta Serbiak jokatuko dute. Twitterren Beñat Zarrabeitiarekin izandako eztabaida baten ondorioz, Jugoslaviako selekzioa zein izango zitekeen esan digu Zarrabeitiak, talde oso ona osatuko zukeen Estatu bakarra balitz.

Entzun gure programa hemen:

Tesla Ordua, 58 irratsaioa

97 irratia ikurraKaixo, Balkanetako mendikateok!

Aste honetan, aurreko asteetan izan diren Hungariako hauteskundeen hitz egin dugu gure lagun Josemirekin.

Hemos entrevistado a Josemi, residente en Budapest, sobre las elecciones recientemente realizadas en Hungría. La rotunda victoria del partido en el poder, Fidesz, y el actual primer ministro, Viktor Orban, ha dado lugar a muchos comentarios en la prensa, algunos exagerados, otros más pausados. En esta entrevista intentaremos dar algunas claves que expliquen la victoria de Orban, si ha sido sólo por nacionalismo, o ha habido otros factores, así como las diferentes propuestas de la oposición (como la alianza de facto entre la extrema derecha Jobbik y la oposición centrista).

Para seguir a Josemi en twitter, entrad en @Hungria_Roja

Beste alde batetik, joan den astean beste hauteskunde batzuk izan ziren, Montenegron kasu honetan. Montenegron Milo Djukanovićek irabazi ditu, beraz, berriz izango da presidente 1988.tik boterean den politikaria. Lehen itzulian irabazi ditu hauteskundeak %54 lortuta, oposizioaren hautagai Mladen Bojanićek %34 lortu duelarik. Hauteskunde hauen inguruko iruzkina ere egin dugu.

Bukatzeko joan den astean Belgraden jokatutako Izar Gorriaren eta Partizanen arteko derbiarekin (157. derbia, soilik partida ofizialak aintzak hartuz) bukatu dugu. Izar Gorriak 2-1 irabazi ostean, Ligako txapelketan 9 puntutako abantaila dute Partizanekiko.

Entzun gure programa hemen:

Tesla ordua, 56 irratsaioa

97 irratia ikurraEgun on, Balkanetako mendikateok!

Oraingoan, Tesla Orduan, Balkanetako hainbat berritan zentratu gara.

Mazedonian egon izan den eztabaida berriaren inguruan ere aritu izan gara. Albaniera Mazedonian osoan ofizial egiten duen lege bat onartu du Parlamentuak, Gobernua sostengatzen duen gehiengoak (sozialdemokratek eta albaniar alderdiek osatutakoak) alde bozkatuta. Beraz, lege honen  arabera, Mazedonia Estatu elebidun bihurtu da.

Belgradeko Udal hauteskundeez ere hitz egin dugu. Bozken %44rekin irabazi du Gobernuaren alderdiak, Serbiako Alderdi Aurrerakoiak. Hala ere, momentuz ez dute alkategairik proposatu, eta kanpaina ere ez dute alkategai baten izenean egin. Siniša Mali jarduneko alkatea aukeratutako zinegotzien artean dago, baina ematen duenez, Irena Vujović, egun Savski Venac Belgradeko barrutiko alkatea dena izango da Belgradeko alkate berria.

Bukatzeko, Kroaziako lehendakari Kolinda Grabar-Kitarović eta Wiesenthal Zentruko zuzendari Efraim Zuroffen arteko ika-mikaz ere aritu izan gara. Grabar-Kitarovićek “Argentinako kroaziarrak” goratuz egin zuen hitzaldi bat kritikatu zuen Zuroffek faxismoa zuritzen zuelakoan (kontuan izan behar dugu Argentinara joandako emigrazio kroaziarra batez ere II Mundu Guda ostean joan zela). Grabar-Kitarovićek hori “kroaziarren izena belztea” jo zuen, eta Zuroffek berak kroaziarren kontra deus ez duela erantzun behar izan du.

Entzun gure programa hemen: